មានតែ ១៨% ប៉ុណ្ណោះដែលចេះរឿងលុយ — តែការប្រាក់ កម្ចី និងចំណាយ មិនដែលយោគយល់អ្នកអត់ចេះទេ!

អត្ថបទនេះលាតត្រដាងពីតួលេខពិតនៃការយល់ដឹងរឿងលុយកាក់នៅកម្ពុជា (មានត្រឹម ១៨%) ដោយបកស្រាយពីមូលហេតុចម្បងៗដែលធ្វើឱ្យមនុស្សភាគច្រើនជួបវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ ដូចជា ឥទ្ធិពលនៃ App កម្ចីរហ័ស ភាពភ័យស្លន់ស្លោពេលមានអាសន្ន និងការមិនហ៊ានសួរសំណួរដេញដោល។ អត្ថបទក៏បានផ្តល់ជាដំណោះស្រាយជាក់ស្តែងភ្លាមៗ (តារាងឆែកចិត្ត ៥ ចំណុច) និងណែនាំប្រភពជំនួយភាសាខ្មែរដែលអាចទុកចិត្តបាន។

មានមនុស្សខ្លះ ពេលឮពាក្យថា «ហិរញ្ញវត្ថុ» (Finance) ភ្លាម ក្នុងខួរក្បាលស្រាប់តែឮសំឡេងដូចគេបើកស្លាយ PowerPoint ចាក់ធុងបាស។ ក្នុងអារម្មណ៍ឃើញតែពាក្យធ្ងន់ៗ តារាងលេខក្រឡាចត្រង្គ ការគណនាស្មុគស្មាញ និងអ្នកណែនាំពាក់អាវធំធ្វើមុខមាំ។ ហើយចុងក្រោយ បន្ទាប់ពីនិយាយជិតពីរម៉ោង គេសន្និដ្ឋានប្រាប់យើងខ្លីថា៖ «បងប្អូនត្រូវចេះគ្រប់គ្រងលុយឱ្យបានល្អណា!»។

ប៉ុន្តែបញ្ហាពិតប្រាកដគឺ... គ្មានអ្នកណាបង្រៀនយើងពីរឿងចាត់ចែងលុយនេះតាំងពីដំបូងផង! សាលាបង្រៀនយើងរកលទ្ធផល $x$ និង $y$ យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ តែមិនសូវមានម៉ោងណាបង្ហើបប្រាប់យើងទេថា បើខ្ចីលុយគេ ៣០០ ដុល្លារ តើការប្រាក់សរុបគេគិតរបៀបម៉េច? បើបង់យឺតមួយថ្ងៃ ត្រូវផាកប៉ុន្មាន? ហើយកិច្ចសន្យាវែងៗដូចរឿងព្រេងនិទាននោះ គេលាក់លក្ខខណ្ឌអ្វីខ្លះនៅខាងក្រោម?

យើងធំឡើងក្នុងផ្នត់គំនិតមួយដែលប្រាប់ថា៖ «ខំរៀនឱ្យពូកែ ទៅថ្ងៃមុខអ្វីៗនឹងល្អហើយ»។ តែដល់ពេលជីវិតពិតមកដល់... ប្រាក់ខែបើកមិនទាន់បាន ១០ ថ្ងៃផង ស្រាប់តែហួតអស់ពីកាបូបដូចសាំងត្រូវថ្ងៃ។ កាតបង់រំលស់ចាប់ផ្តើមមកកាត់ខ្វាច់ៗស៊ីដាច់ខែអនាគតជាមុន។ បើកទូរសព្ទមក ឃើញមិត្តភក្តិផុស screenshot ពណ៌បៃតងថា «ចំណេញ ១៥% ក្នុងមួយខែយ៉ាងងាយ»។ App កម្ចីអនឡាញផ្ញើសារមកលួងលោមថា «ចុច ៥ នាទីបានលុយភ្លាម»។

ជីវិតពិតវាមិនដែលដើរមកសួរយើងដោយទន់ភ្លន់ទេថា៖ «បងចេះរឿងហិរញ្ញវត្ថុ (Financial Literacy) ហើយឬនៅ?»។ វាគ្រាន់តែផ្ញើវិក្កយបត្រ (Bill) មកដេញតាមទារដល់ផ្ទះប៉ុណ្ណោះ។ 😭

បញ្ហានេះ មិនមែនមកពីយើង «ល្ងង់» ឬ «ខ្ជិល» ទេ

ត្រូវនិយាយគ្នាចែកឱ្យដាច់ត្រង់នេះសិន ដើម្បីកុំឱ្យអានទៅមានអារម្មណ៍ថាត្រូវគេបន្ទោស។ មនុស្សភាគច្រើនក្នុងសង្គមយើង ធំឡើងក្នុងគ្រួសារដែលរវល់តែរត់រឿង «ធ្វើម៉េចរស់ឱ្យផុតមួយខែៗ»។ ឪពុកម្តាយខ្លះមិនមែនមិនចង់បង្រៀនកូនពីរឿងលុយទេ គឺពួកគាត់ផ្ទាល់ក៏មិនដែលមានអ្នកណាបង្រៀនដូចគ្នា។

ពេលដែលប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងបច្ចេកវិទ្យាក្នុងសង្គម ដើរលឿនជាងការអប់រំរឿងលុយកាក់ វានឹងបង្កើតឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់មួយ។ វាដូចជាយើងហុចសោឡានទំនើបដែលដកហ្វ្រាំងចេញ ទៅឱ្យមនុស្សម្នាក់ដែលមិនធ្លាប់រៀនបើកបរ រួចប្រាប់គេថា៖ «តោះ! បើកលើផ្លូវល្បឿនលឿនទៅ!» យ៉ាងអញ្ចឹង។

បច្ចុប្បន្ន បញ្ហាមិនមែនមកពីយើង «គ្មានលុយ» តែមួយមុខទៀតឡើយ។ បញ្ហាកាន់តែធំគឺ៖ មានឧបករណ៍សម្រាប់ឱ្យយើងចាយ និងខ្ចីលុយច្រើនពេក តែខ្វះខាតការយល់ដឹងពីហានិភ័យ។ សព្វថ្ងៃគ្រាន់តែដកទូរសព្ទមក មានទាំង App កម្ចីរហ័ស, សេវាបង់រំលស់, លុយគ្រីបតូ (Crypto), ក្រុមវិនិយោគអនឡាញ, សេវាទិញមុនបង់ក្រោយ (BNPL), ក្រុម Telegram ផ្តល់ស៊ីញ៉ាល់ជួញដូរ និងរហូតដល់ AI ជួយរកលុយស្វ័យប្រវត្តិក៏មាន។ របស់ទាំងនេះមិនមែនសុទ្ធតែអាក្រក់ទាំងអស់នោះទេ។ ប៉ុន្តែ បើបងៗប្រើប្រាស់វាដោយមិនយល់ពីច្បាប់ល្បែងច្បាស់លាស់ វាអាចប្រែប្រួលពី «ឧបករណ៍ជំនួយ» ទៅជា «ច្រវាក់ទាក់កជើង» វិញបានលឿនណាស់។

ហេតុអ្វីបានជាយើងងាយធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់លុយកាក់?

តាមរបាយការណ៍ដែលគេតែងតែលើកយកមកបង្ហាញ គ្រួសារខ្មែរយើងមានអត្រាចេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុទាប (ប្រហែល ១៨%) ដែលធ្វើឱ្យយើងស្ថិតក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ទាបមួយក្នុងការវាស់វែងជាសកល។ ក្នុងន័យសាមញ្ញគឺ មនុស្សជាច្រើនពូកែរកលុយខ្លាំងណាស់ តែមិនទាន់យល់ច្បាស់ពី «របៀបដែលលុយធ្វើការ» នោះទេ។ ការសិក្សារបស់ទីភ្នាក់ងារ JICA ក៏ធ្លាប់ព្រមានដែរថា ការខ្វះចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ ធ្វើឱ្យអ្នកខ្ចីមើលស្រាលអត្រាការប្រាក់ និងវាយតម្លៃសមត្ថភាពសងរបស់ខ្លួនឯងខុសទាំងស្រុង។

បើយើងបកប្រែទិន្នន័យនេះមកជា «ភាសាជីវិតប្រចាំថ្ងៃ» មូលហេតុដែលធ្វើឱ្យយើងងាយរងគ្រោះមាន ៣ យ៉ាង៖

១. ព្រោះ «ភាពបន្ទាន់» វាឈ្នះ «ការគិតវែងឆ្ងាយ»

ពេលដែលកូនឈឺ ម៉ូតូខូច ឬមានរឿងរ៉ាវត្រូវប្រើលុយភ្លាមៗ មនុស្សយើងគ្មានអារម្មណ៍ទៅអង្គុយបើកកុំព្យូទ័រគណនាតារាង Excel ទេ។ អ្វីដែលខួរក្បាលចង់បានបំផុតនៅនាទីនោះគឺ «ដំណោះស្រាយឥឡូវនេះ»។ ស្របពេលជាមួយគ្នា ទីផ្សារសព្វថ្ងៃឆ្លើយតបលឿនណាស់៖ «អនុម័តក្នុង ៣ នាទី» «មិនបាច់មានទ្រព្យធានា»។ ពេលដែលចិត្តកំពុងភ័យស្លន់ស្លោ សំឡេងលួងលោមថា «យកលុយទៅសិនទៅ» វាតែងតែឮខ្លាំងជាងសំឡេងដាស់តឿនថា «ប្រយ័ត្នការប្រាក់វារីកដូចផ្សិត»។

២. ព្រោះសង្គមបច្ចុប្បន្ន ចូលចិត្តបង្ហាញតែ «ភាពជោគជ័យ» តែលាក់បាំង «ការខាតបង់»

នៅលើបណ្តាញសង្គម ងាកទៅណាឃើញតែ screenshot 💸 ទឹកប្រាក់ចូល ABA វីង វីង, ឃើញរូបភាពមនុស្សជិះឡានទំនើប, ឬតារាងចំណេញពណ៌បៃតងខ្ចី។ អ្វីដែលគេមិនដែលយកមកផុសបង្ហាញនោះគឺ៖ ភាពតានតឹងដេកមិនលក់រាល់យប់, ការផ្ញើសារទារបំណុល, វិបត្តិគ្រួសារឈ្លោះប្រកែកគ្នា និងការបង្ខំចិត្តលក់ដីធ្លីចុងក្រោយដើម្បីរួចខ្លួន។ Internet ចូលចិត្តបង្ហាញតែរឿងស្អាតៗ តែជីវិតពិតតែងតែផ្ញើវិក្កយបត្រមកតាមក្រោយជានិច្ច។

៣. ព្រោះយើង «ខ្លាចសួរ»

នេះជាបញ្ហាស្ងប់ស្ងាត់មួយក្នុងសង្គម។ មនុស្សជាច្រើនមិនហ៊ានសួរសំណួរដេញដោល ព្រោះខ្លាចអ្នកដទៃវាយតម្លៃថាខ្លួន «មិនចេះ» ឬ «អន់»។ ពេលខ្លះ ពេលឮគេនិយាយពាក្យបច្ចេកទេសពិបាកៗដូចជា អត្រាការប្រាក់បណ្តែត, ទ្រព្យធានា, ឬលក្ខខណ្ឌផាកពិន័យ... យើងបានត្រឹមតែញញឹម រួចងក់ក្បាលធ្វើដូចយល់ ទាំងដែលនៅក្នុងចិត្តកំពុងស្រែកថា៖ «បងអើយ... និយាយខ្មែរសាមញ្ញៗធម្មតាជាមួយខ្ញុំបានទេ?»។ ហើយនៅពេលដែលយើងមិនហ៊ានសួរ ហានិភ័យក៏ចាប់ផ្តើមដើរចូលតាមទ្វារលបៗ។

ចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ មិនមែនដើម្បីក្លាយជាមហាសេដ្ឋីទេ

សូមកុំយល់ច្រឡំថា ការរៀនរឿងលុយគឺដើម្បីទៅធ្វើជាអ្នកជំនាញភាគហ៊ុន ឬចង់ក្លាយជាកំពូលអ្នកជំនួញ Warren Buffett អីនោះឡើយ។ នៅក្នុងជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុវាមានតម្លៃស្មើនឹង «ជំនាញការពារខ្លួន»។ វាដូចជាការចេះសម្លឹងឆ្វេងស្តាំមុននឹងឆ្លងផ្លូវ ដូចជាការចេះចាក់សោផ្ទះមុនពេលដេក ឬការមិនចុចលើ link ប្លែកៗដែលគេផ្ញើមកក្នុង Telegram យ៉ាងអញ្ចឹង។

យ៉ាងហោចណាស់ បងៗមិនបាច់ពូកែគិតលេខធំដុំទេ តែត្រូវចេះរឿងមូលដ្ឋានទាំងនេះ៖

• ត្រូវដឹងឱ្យច្បាស់ថា ខ្លួនកំពុងចុះហត្ថលេខា ឬផ្តិតមេដៃលើក្រដាសអ្វី
• ត្រូវយល់ថា ការប្រាក់គេគិតជាខែ ឬគិតជាឆ្នាំ ហើយបើគិតសរុបទៅវាស្មើនឹងប៉ុន្មាន
• ត្រូវដឹងថា ចំណូលពិតប្រាកដរបស់ខ្លួន អាចទ្រាំទ្រនឹងការបង់រំលស់បានកម្រិតណា
• ត្រូវចាំថា ពាក្យថា «ធានាចំណេញ ១០០% ដោយគ្មានហានិភ័យ» គឺមិនដែលមានពិតនៅលើលោកនេះទេ

ពីព្រោះនៅចុងបញ្ចប់ រឿងលុយកាក់វាមិនមែនប៉ះពាល់តែលើកាបូបលុយមួយមុខឡើយ។ វាប៉ះពាល់ដល់សុខភាពផ្លូវចិត្ត បំផ្លាញទំនាក់ទំនងក្នុងគ្រួសារ និងកាត់ផ្តាច់សេរីភាពនៃជម្រើសជីវិតរបស់យើងនៅថ្ងៃអនាគត។

៥ សំណួរមុនសម្រេចចិត្តរឿងលុយ

មុននឹងបងៗសម្រេចចិត្តខ្ចីលុយ បង់រំលស់ ឬយកលុយទៅឱ្យគេវិនិយោគ សូមចំណាយពេល ៣ នាទីសួរសំណួរទាំងនេះសិន៖

• ✅ ១. តើខ្ញុំបានដឹងពី «ចំនួនទឹកប្រាក់សរុបចុងក្រោយ» ដែលខ្ញុំត្រូវសងហើយឬនៅ? (កុំមើលតែចំនួនទឹកប្រាក់ដែលត្រូវបង់ប្រចាំខែឃើញថា តិច ត្បិតអីបើបូកបញ្ចូលគ្នាច្រើនឆ្នាំ វាអាចឡើងគុណជាពីរ)។
• ✅ ២. បើសិនជាចំណូលរបស់ខ្ញុំធ្លាក់ចុះ ៣០% នៅខែក្រោយ តើខ្ញុំនៅតែមានលទ្ធភាពសងគេដោយមិនពិបាកដកដង្ហើមដែរទេ? (ជីវិតពិតវាមិនដែលរលូនដូចការគ្រោងទុកលើក្រដាសនោះទេ)។
• ✅ ៣. តើខ្ញុំកំពុងសម្រេចចិត្តនេះដោយសារតែ «ភាពភ័យស្លន់ស្លោ» ឬដោយសារតែបានគិតច្បាស់លាស់ហើយ? (ការសម្រេចចិត្តទាំងអារម្មណ៍ឆេះឈួល ច្រើនតែបង្កើតកំហុសដែលត្រូវតាមសងជាច្រើនឆ្នាំ)។
• ✅ ៤. បើសិនជាឱកាសនោះវាស្តាប់ទៅ «ល្អពេក រហូតដល់មិនគួរឱ្យជឿ» តើខ្ញុំបានរកឃើញចំណុចហានិភ័យដែលគេលាក់ទុកហើយឬនៅ? (ពាក្យថា «ធានាចំណេញ» គួរតែជាសញ្ញាអាសន្នដាស់តឿនខួរក្បាលយើងមុនគេ)។
• ✅ ៥. តើខ្ញុំបានសាកសួរ ឬពិគ្រោះជាមួយអ្នកដែលយល់ដឹងច្បាស់លាស់ និងមិនមានផលប្រយោជន៍ជាមួយរឿងនេះហើយឬនៅ? (ការសួរមិនមែនជាការអាម៉ាស់ទេ តែការដេកបង់លុយទាំងមិនយល់ ទើបជារឿងគួរឱ្យស្តាយក្រោយ)។

បើសិនជាបងៗចង់ចាប់ផ្តើមស្វែងយល់ និងរៀនសូត្រពីរឿងចាត់ចែងលុយកាក់ ជាភាសាខ្មែរសាមញ្ញៗ ងាយស្តាប់ ងាយយល់ និងមិនមានការបង្ខិតបង្ខំ ឬអូសទាញ អាចសាកល្បងមើលទំព័រ និងកម្មវិធីទាំងនេះបាន៖

• Kakcent (កាក់សេន)៖ ផេកចែករំលែកពីមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការចាត់ចែង និងគ្រប់គ្រងលុយកាក់ប្រចាំថ្ងៃ។
• LuyBook (លុយប៊ុក)៖ ផ្តល់ចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ និងគំនិតអភិវឌ្ឍខ្លួនសម្រាប់យុវវ័យ។
• Kotluy (កត់លុយ)៖ កម្មវិធីនៅលើទូរសព្ទដៃងាយស្រួល សម្រាប់កត់ត្រារាល់ចំណាយ កុំឱ្យលុយហូរចេញដោយមិនដឹងខ្លួន។
• KPY Cambodia៖ កម្មវិធីអប់រំលុយកាក់សម្រាប់គ្រួសារ និងកុមារតូចៗ។
• ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា (NBC) & កម្មវិធី «Let's Talk Money»៖ ប្រភពអប់រំផ្លូវការពីរដ្ឋ ដើម្បីយល់ដឹងពីសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់អ្នកប្រើប្រាស់សេវាហិរញ្ញវត្ថុ។

⚠️ ការរំលឹកជាប្រយោជន៍៖ អត្ថបទនេះគ្រាន់តែជាការចែករំលែកចំណេះដឹងប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាការណែនាំ ឬធានាលើសេវាកម្មណាមួយឡើយ។ មុននឹងប្រើប្រាស់សេវាណាមួយ សូមបងៗធ្វើការស្រាវជ្រាវ និងអានលក្ខខណ្ឌដោយខ្លួនឯងឱ្យបានដិតដល់បំផុត។